Trang chủ / Tư liệu / Phong tục - Tập quán / Ngày 23 tháng Chạp và Sự tích Tết ông Công, ông Táo

Ngày 23 tháng Chạp và Sự tích Tết ông Công, ông Táo

Hàng năm, năm hết Tết đến, vào ngày 23 tháng Chạp (Âm lịch), các gia đình thường làm cơm cúng, tiễn đưa ông Táo về trời. Sự tích này, bắt nguồn từ xa xưa từ những câu chuyện mà dân gian lưu truyền từ đời này qua đời khác…

Táo Quân trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam có nguồn gốc từ ba vị thần là Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ (vị thần Đất, vị thần Nhà, vị thần Bếp núc).

Người Việt quan niệm ba vị Thần Táo (hay vua Bếp) này định đoạt cát hung, phước đức cho gia đình, Táo Quân quanh nằm ở trong bếp nên biết hết mọi chuyện xảy ra, dù chuyện tốt hay chuyện dở của gia chủ.

Sự tích Tết ông Công, ông Táo :
Thần Táo Quân trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc. Nhưng được Việt hóa thành sự tích “2 ông 1 bà” – vị thần Đất, vị thần Nhà, vị thần Bếp núc. Tuy vậy người dân vẫn quen gọi chung là Táo Quân hoặc ông Táo. Bếp là bản nguyên của nhà khi người nguyên thủy có lửa và đều dựa trên nền móng là đất. Ở Việt Nam, sự tích Táo Quân được truyền khẩu, rồi ghi chép lại như sau:

Ngày xưa, Thị Nhi có chồng là Trọng Cao. Tuy ăn ở mặn nồng tha thiết với nhau, nhưng mãi không có con. Vì vậy, dần dà Trọng Cao hay kiếm chuyện xô xát dằn vặt vợ.

Một hôm, chỉ vì một chuyện nhỏ, Cao gây thành chuyện lớn, đánh Thị Nhi và đuổi đi. Nhi bỏ nhà, lang thang đến một xứ khác và sau đó gặp Phạm Lang. Phải lòng nhau, hai người kết thành vợ chồng. Phần Trọng Cao, sau khi nguôi giận thì quá ân hận, nhưng vợ đã bỏ đi xa rồi. Ray rứt và nhớ nhung, Cao lên đường tìm kiếm vợ.
Ngày này qua tháng nọ, tìm mãi, hết gạo hết tiền, Cao phải làm kẻ ăn xin dọc đường. Cuối cùng, may cho Cao, tình cờ tìm xin ăn đúng nhà của Nhi, nhằm lúc Phạm Lang đi vắng. Nhi sớm nhận ra người hành khất đúng là người chồng cũ. Nàng mời vào nhà, nấu cơm mời Cao. Đúng lúc đó, Phạm Lang trở về. Nhi sợ chồng nghi oan, nên giấu Cao dưới đống rạ sau vườn.
Chẳng may, đêm ấy, Phạm Lang nổi lửa đốt đống rạ để lấy tro bón ruộng. Thấy lửa cháy, Nhi lao mình vào cứu Cao ra. Thấy Nhi nhảy vào đống lửa, Phạm Lang thương vợ cũng nhảy theo. Cả ba đều chết trong đám lửa.

Thượng đế thương tình thấy 3 người sống có nghĩa có tình nên phong cho làm vua bếp hay còn gọi là Định phúc Táo Quân và giao cho người chồng mới là Thổ Công trông coi việc trong bếp, người chồng cũ là Thổ Địa trông coi việc trong nhà, còn người vợ là Thổ Kỳ trông coi việc chợ búa. Không những định đoạt may, rủi, phúc họa của gia chủ, các vị Táo còn ngăn cản sự xâm phạm của ma quỷ vào thổ cư, giữ bình yên cho mọi người trong nhà.

Hàng năm, đúng vào ngày 23 tháng Chạp là ngày Táo Quân lên chầu trời báo cáo tất cả việc làm tốt và chưa tốt của con người trong một năm để Thiên đình định đoạt công tội, thưởng phạt phân minh cho tất cả loài người.

Ý nghĩa Tết ông Công, ông Táo ngày 23 tháng Chạp

Người Việt quan niệm ba vị Thần Táo định đoạt phước đức cho gia đình. Phước đức này do việc làm đúng đạo lý của gia chủ và những người trong nhà. Ngoài ra, các vị Táo còn ngăn cản sự xâm phạm của ma quỷ vào thổ cư, giữ bình yên cho mọi người trong nhà.

Hàng năm, đúng vào ngày 23 tháng Chạp là ngày Táo quân sẽ lên thiên đình để báo cáo mọi việc lớn nhỏ trong nhà của gia chủ với Thượng Đế (hay Ông Trời), đây được gọi là phong tục thờ cúng ông Công, ông Táo.

Vì Táo quân quanh năm chỉ ở trong bếp, biết hết mọi chuyện trong nhà, cho nên để Vua Bếp “phù trợ” cho mình được nhiều điều may mắn trong năm mới, người ta thường làm lễ tiễn đưa ông Táo về chầu Trời rất trọng thể.

Trong truyền thuyết, cá chép là phương tiện duy nhất có thể đưa Táo Quân về trời. Bởi thế, vào ngày này, sau khi làm lễ xong, các gia đình đều cúng con cá chép rồi đem ra sông hay ra ao thả, ngụ ý “cá hóa long”, nghĩa là cá sẽ hóa rồng, vượt vũ môn, làm phương tiện cho Táo quân cưỡi về trời. Đến trưa 30 Tết thì ông Táo lại có mặt ở hạ giới để tiếp tục công việc.

Sắp xếp bàn thờ cúng Tết ông Công ông Táo.
Bàn thờ gia tiên là một trong những nét văn hóa không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Việt. Thông thường, từ ngày 23 tháng Chạp, mọi người bắt đầu dọn dẹp nhà cửa chuẩn bị đón Tết và bày biện trang hoàng nơi thờ cúng. Tuy nhiên, nhiều người chưa biết hết, việc bày biện, lau dọn bàn thờ và chuẩn bị mâm cúng ông Công ông Táo cần lưu ý những gì?
Với mong muốn Thần Bếp sẽ “phù hộ” cho gia đình mình được nhiều may mắn, nên hàng năm cứ vào ngày này, người ta thường làm lễ tiễn đưa Táo Quân về trời, để báo cáo những công việc mà một năm qua gia đình đã làm được và cầu mong cho một năm mới có nhiều điều may mắn hơn.
Trong ngày này, mọi người thường sửa soạn một không gian thờ cúng ông Công ông Táo thật sự tươm tất, bao gồm một mâm cỗ cúng đầy đủ các món, cùng ba bộ vàng mã, hai bộ đàn ông tượng trưng cho hai Táo ông và một bộ đàn bà tượng trưng cho Táo bà.

Mâm cỗ ngày này thường phải có gạo, có muối, hương hoa, quả, cau trầu, cùng những đồ ăn mặn khác.. Mọi thứ được bày biện cẩn thận, sắp xếp trang nghiêm, đủ đầy.

Sau lễ cúng, thường là các bài văn khấn của các vị cao niên trong gia đình, những đồ “vàng mã” sẽ được “hóa” với ý niệm Táo Quân sẽ có những bộ trang phục mới để lên Thiên đình bẩm báo về cuộc sống của gia đình mình.

Lễ vật cúng Táo Quân bao gồm: mũ ông Công ba cỗ hay ba chiếc, trong đó có 2 mũ đàn ông, 1 mũ đàn bà. Mũ dành cho các ông Táo có 2 cánh chuồn, mũ Táo bà không có cánh chuồn. Những mũ này được trang trí với các gương nhỏ hình trong lóng lánh cùng giây kim tuyến sặc sỡ. Ngày nay, người ta đã giản tiện hơn bằng cách cúng tượng trưng 1 cỗ mũ ông Công kèm theo một chiếc áo và một đôi hia bằng giấy”.

Để các ông bà Táo có phương tiện về chầu trời, ở mỗi địa phương có những cách thức khác nhau. Ở miền Bắc, người ta cúng một con cá chép còn sống thả trong chậu nước. Nhằm ngụ ý cá sẽ biến thành Rồng đưa ông Táo về trời. Con cá chép này sẽ được “phóng sinh” ra ao hồ hoặc sông sau khi cúng; Ở miền Trung, người ta cúng một con ngựa bằng giấy với yên, cương đầy đủ; Miền Nam chỉ cũng mũ, áo và đôi hia bằng giấy.
Người Việt tin rằng, vào những ngày này, Táo Quân sẽ cưỡi cá chép bay về trời để trình báo chuyện bếp núc, và mọi việc xảy ra trong gia đình với Ngọc Hoàng. Đến Giao thừa, Táo quân lại cưỡi cá chép trở lại hạ giới để tiếp tục công việc của mình.
Bởi thế, vào ngày này, trong tất cả những đồ cúng lễ, nhất quyết không thể thiếu được con cá chép, sau khi mọi hoạt động cúng bái đã xong, các gia đình đều đem ra sông hay ra ao hồ để thả, với ngụ ý “cá hóa long”, nghĩa là cá sẽ hóa rồng, vượt vũ môn, làm phương tiện cho Táo quân cưỡi về trời.

Trong tâm thức người Việt, “cá vượt Vũ môn” hay “cá chép hóa rồng” còn mang ý nghĩa của sự thăng hoa, biểu tượng của tinh thần vượt khó, sự kiên trì, bền chí chinh phục tri thức để đi tới thành công, biểu trưng cho nhân cách thanh cao tiềm ẩn hoặc hướng đến một kết quả tốt đẹp…

Phóng sinh cá chép ngày Tết ông Công ông Táo không chỉ là một nét đẹp văn hóa, đồng thời còn thể hiện sự từ bi quý báu của người dân Việt Nam.

“Tùy từng điều kiện gia đình, ngoài các lễ vật chính, họ còn làm lễ mặn hoặc lễ ngọt. Thông thường, đồ cúng Táo là các loại kẹo bánh có vị ngọt, hi vọng thần ăn độ ngọt sẽ không nói những chuyện nhỏ nhặt với Ngọc Hoàng. Sau khi cúng tế xong, đem đồ ngọt bôi quanh miệng bếp, tượng trưng miệng thần dẻo ngọt không bẩm chuyện xấu”

Điều cần làm trong ngày cúng Táo

Trước khi cúng tiễn ông Công ông Táo lên chầu trời, gia chủ cần tắm rửa sạch sẽ , dùng muối, hoa, tinh dầu, lá bưởi làm nước tắm. Sau khi tắm xong, mặc quần áo sạch sẽ mới được cúng, người cúng trong lễ tiễn thần bếp nên là đàn ông, người trụ cột của gia đình.

Sau khi tiễn Táo quân, mọi người bắt đầu được quét dọn hay còn gọi là “quét tàn tinh”. Tuy nhiên, nhà nào năm đó có tang thì không được quét, kiêng khói bụi bay vào mắt người đã chết.

“Quét dọn xong, gia chủ sẽ tiến hành “lau rửa”. Việc làm đó không chỉ có ý nghĩa làm vệ sinh môi trường xung quanh, nó còn có ý nghĩa tạo sự thanh tịnh trong thâm tâm, phản tỉnh những sai lầm mắc phải trong cả năm.

Sưu tầm


Trang 1/Tổng số 11

Bài viết cùng chuyên mục :

Xem thêm

Đọc thơ: Yêu quê hương

                              …